Ճահիճներ. առաջացումը: Երկրի մակերևույթի որոշ տարածքներում, որտեղ տեղումնե­րից առաջացած ջրերը հոսելու հնարավորություն չունեն, կուտակվում են որևէ գոգավորությունում և, քանի որ գոլորշացումն էլ շատ թույլ է, սկսում են աճել խոնավասեր բույսեր՝ առաջացնելով ճահիճներ:

Ճահիճները Երկրի մակերևույթի գերխոնավ տեղամասերն են, որտեղ ամբողջ տարին կա ջրի ավելցուկ, աճում է ճահճային բուսականություն, և կարող է գոյանալ տորֆի շերտ:

ճահիճներում աճում ու ապրում են խոնավասեր բույսեր և կենդանիներ: Տարիների ընթացքում բույսերի մնացորդները, կուտակվելով, առաջաց­նում են տորֆ, որն օգտագործվում է որպես վառելիք, որոշ չափով նաև՝ պարարտանյութ:

Ճահիճներ կարող են առաջանալ նաև չորային շրջաններում՝ գրուն­տային ջրերի մակարդակի բարձրացման հետևանքով: Եթե գոլորշացումը հողի մակերևույթից համեմատաբար թույլ է, բարձրացող գրունտային ջրե­րը չեն հասցնում ամբողջովին գոլորշանալ՝ առաջանում են ճահիճներ: Ուժեղ գոլորշացման դեպքում բարձրացած գրունտային ջրերն ամ­բողջովին գոլորշանում են, իսկ աղերը մնում են տեղում՝ առաջացնելով աղուտներ: Այս երևույթը լավ արտահայտված է Արարատյան դաշտում, որ­տեղ առաջացել են և ճահճուտներ, և աղուտներ:

ճահիճների նշանակությունը: Քանի որ ճահիճները մարդու համար հիմնականում անօգտագործելի տարածքներ են, և այնտեղ բազմանում են հիվանդածին շատ հարուցիչներ, ուստի երկրագնդի որոշ շրջաններում չո­րացվում են: Սակայն ճահիճների չորացումը կարող է խախտել նաև բնութ­յան հավասարակցությունը:

Չորացումը կատարվում է տարբեր եղանակներով: Մի դեպքում փո­րում են ջրանցքներ, որոնցով հեռանում է կուտակված ջրի ավելցուկը: Հենց այս եղանակով են չորացնում Արարատյան դաշտի ճահիճները: Մյուս դեպքում ճահիճների չորացման համար դրանց տարածքում ա­ճեցնում են այնպիսի ծառեր կամ թփեր, որոնք շատ ջուր են կլանում: Այդ տարածքներըը հետագայում օգտագործվում են գյուղատնտեսական նպա­տակներով:

Չորացված ճահճի տարածքից մարդիկ տորֆ են արդյունահանում, որը և վառելիք է, և պարարտանյութ՝ բանջարաբոստանային մշակաբույսե­րի և ծաղիկների մշակման համար:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է ճահիճը: Ինչպե՞ս է առաջանում:
   Ճահիճները Երկրի մակերևույթի գերխոնավ տեղամասերն են, որտեղ ամբողջ տարին կա ջրի ավելցուկ, աճում է ճահճային բուսականություն, և կարող է գոյանալ տորֆի շերտ:
   
   Ճահիճները կազմում են ցամաքային ջրե­րի մի մասը:
2. Արդյոք կարո՞ղ են ճահիճներ առաջանալ չորային շրջաններում, ինչո՞ւ:
   Ճահիճներ կարող են առաջանալ նաև չորային շրջաններում՝ գրուն­տային ջրերի մակարդակի բարձրացման հետևանքով:
3. Ճահիճների չորացման ի՞նչ եղանակներ գիտեք:
   Մի դեպքում փո­րում են ջրանցքներ, որոնցով հեռանում է կուտակված ջրի ավելցուկը:
4. Ճահիճներն ի՞նչ դրական և բացասական նշանակություն ունեն:
   Չորացված ճահճի տարածքից մարդիկ տորֆ են արդյունահանում, որը և վառելիք է, և պարարտանյութ՝ բանջարաբոստանային մշակաբույսե­րի և ծաղիկների մշակման համար:

1.«Պոչատ աղվեսի» պոչը նրա  մարմնի երկարության 5/9 մասն էր։ Որքա՞ն էր աղվեսի պոչի երկարությունը, եթե աղվեսի մարմնի երկարությունը 90 սմ էր։
90:9=10
10×5=50

2.  «Շունն ու կատուն» բալլադում կատուն 40 սմ երկարությամբ   գառան մորթուց կարող էր շան համար 1 գդակ կարել։ Որքա՞ն էր շան ճանկած  գառան  մորթու երկարությունը, եթե կատուն այդ մորթուց իր համար 3 միանման  գդակ կարեց, որոնցից յուրաքանչյուրի երկարությունը  շան 1  գդակի  համար անհրաժեշտ գառան մորթու  երկարության  3/4  մասն է կազմում:
30

3.  «Ոսկու կարասը» հեքիաթում, եթե իմաստունները վճռեին, որ  կարասի մեջ եղած ոսկու  2/6 մասը պետք է տալ  վարող գյուղացուն, իսկ մնացած մասը` հողատիրոջը, ապա հողատիրոջը  ոսկու  ո՞ր մասը կհասներ։
4/6

4.  «Բարեկենդանը» հեքիաթում մարդը որքա՞ն բրինձ էր գնել, եթե  յուղն ու բրինձը միասին  100 կգ էին  ու  հայտնի է, որ բրինձը  3 անգամ շատ էր կշռում յուղից։
75 կգ բրինձ

5. «Կիկոսի մահը» հեքիաթում  հայրը աղջկան  ուղարկում է աղբյուրից ջուր բերելու  և  տալիս է  5 լ և 4 լ տարողությամբ 2 կուժ։  Կկարողանա՞  այդ կուժերի  օգնությամբ աղջիկը  աղբյուրից բերել  ճիշտ 2 լ  ջուր։
Այո

Ա	Բ	Գ	Դ	Ե	Զ	Է	Ը	Թ
1	2	3	4	5	6	7	8	9
Ժ	Ի	Լ	Խ	Ծ	Կ	Հ	Ձ	Ղ
10	20	30	40	50	60	70	80	90
Ճ	Մ	Յ	Ն	Շ	Ո	Չ	Պ	Ջ
100	200	300	400	500	600	700	800	900
Ռ	Ս	Վ	Տ	Ր	Ց	Ւ	Փ	Ք
1000	2000	3000	4000	5000	6000	7000	8000	9000

Օգտվելով   այս  աղյուսակից   լուծեք  խաչբառը․

Ուղղահայաց

• Գտիր  69 թվի ամենամեծ ու ամենափոքր բաժանարարների գումարը։
  69+1=70                                                Հ
• Գտիր  600  և 3000  թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։
  600                                                     Ո
• Գտիր  27000  և  1/9 մասը։
  27000:9×1=3000                                Վ
• Գտիր  245  թվի  2/7 մասը։
   245:7×2=70                                          Հ
• Ո՞րն է ամենափոքր բնական թիվը։
  1                                                           Ա
• Ո՞ր  թվի  5/8  մասն է  հավասար 250-ի։
   250:5×8=400                                      Ն
• Նարեն ու Նարեկը միասին ունեն  1200 դրամ։ Որքա՞ն գումար ունի Նարեն, եթե Նարեկը Նարեից 2 անգամ շատ գումար ունի։
    400                                            Ն            
• Քանի՞  բաժանարար  ունի 16 թիվը։
  5                                             Ե
• Գտիր  2000  և 24000 թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։
   2000                                            Ս

Հորիզոնական

• Ո՞ր   թվի  2/3 մասն է հավասար  6-ի։
  6:2×3=9                      Թ
• Ո՞րն է 600 թվի ամենամեծ բաժանարարը։
  600                              Ո
• Գտիր 7 և 1000  թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը։
  7×1000=7000             Ւ
• Գտիր 200 և 5  թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը։
  200:5=40
  5:5=1                            Մ
•  Ո՞ր թիվն է   հանդիսանում  բոլոր բնական թվերի համար բաժանարար։
  1                                  Ա
• Ն

թչ

•   Գտիր 3 և 100  թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը ։
  3×100=300                    Յ     

• Գտիր  24  թվի ամենափոքր  բաժանարարը։
  1                                   Ա

• Տուփում կա 100  կարմիր, 299 կապույը և 50 կանաչ գնդիկ։ Առանց նայելու ամենաքիչը քանի՞ գնդիկ պետք է հանել տուփից, համոզված լինելու համար, որ 3 տարբեր  գույնի գնդիկներից էլ  դուրս   կգա։
  
  299+100+1=400             Ն
  
  

					Թ
					Ո
					Ւ
					Մ
					Ա
Հ	Ո	Վ	Հ	Ա	Ն	Ն	Ե	Ս
					Յ
					Ա
					Ն

Слышать мне довелось от наших стариков, старики наши слышали от своих дедов, а их деды — от своих стариков, что жил когда-то бедняк-пахарь и был у него только клочок земли да пара волов.

И вдруг зимой у этого пахаря-бедняка издыхают волы. А когда наступила весна и пришло время пахать и сеять, без волов он не мог работать и сдал землю внаймы соседу.

Стал этот сосед пахать, и вдруг плуг его наткнулся на что-то твёрдое. Смотрит он и видит большой глиняный кувшин, полный золота. Бросает он волов и плуг и бежит к хозяину земли.

— Эге, свет глазам твоим! — говорит. — В твоей земле отыскался кувшин с золотом, иди забирай его!

— Нет, братец, это золото не моё, — отвечает хозяин. — Ты снял у меня землю, ты пашешь, и всё, что в земле, твоё. Золото нашёл — пусть будет золото, всё равно оно твоё — бери!

Начинают спорить: один твердит — золото твоё, другой — нет, твоё. Спор разгорается, начинается драка. Идут к царю с жалобой.

Как услышал царь о кувшине с золотом, глаза у него так и загорелись. Говорит:

— Не твоё золото и не его. Кувшин с золотом нашли в моей земле — значит, он мой.

И царь со своей свитой спешит туда, где нашли кувшин. Приходит, велит открыть его и видит: кувшин полон змей!

В ужасе и в гневе возвратился царь во дворец и повелел наказать дерзких пахарей, посмевших обмануть его.

— О государь, да продлится жизнь твоя, — завопили несчастные, — за что ты хочешь погубить нас? В кувшине никаких змей нет — там одно золото… чистое золото!

Царь посылает своих людей проверить. Люди идут, возвращаются и говорят — в кувшине золото!

— Ва! — удивляется царь, а про себя думает: «Наверно, я не разглядел как следует или не тот кувшин видел».

И снова идёт он туда, открывает кувшин, а в нём опять полно змей.

Что за чудо? Никто понять не может.

И царь приказывает собрать всех мудрецов своего царства.

— Растолкуйте, — говорит, — мудрецы, что это за чудо? Пахари нашли в земле кувшин с золотом. Иду я туда — в кувшине змеи, идут они — он полон золота. Что это может значить?

— Не прогневайся, о государь, на наши слова. Этот кувшин с золотом дарован бедным пахарям за их трудолюбие и честность. Когда идут они — находят золото, это награда им за честный труд. А когда идёшь ты и хочешь похитить чужое счастье — вместо золота находишь змей.

Царь содрогается и слов не находит в ответ.

— Хорошо, — говорит он наконец. — А теперь решите: кому из них принадлежит золото?

— Конечно, хозяину земли! — восклицает пахарь.

— Нет, тому, кто пахал землю! — возражает хозяин земли.

И опять начинается перебранка.

— Ладно-ладно, погодите, — останавливают их мудрецы. — Нет ли у вас детей — сына или дочери?

И оказалось, что у одного есть сын, а у другого дочь.

Тогда мудрецы решают: поженить молодых и кувшин с золотом отдать им.

Родители согласны, все довольны. Ссора кончается — начинается свадьба.

Семь дней и семь ночей справляют они свадьбу. А кувшин с золотом, полученный в дар за трудолюбие и честность, отдают они своим детям.

Золото — новобрачным, а змеи — жадному царю.

Вопросы

Почему бедняк сдал землю: У него издохли волы, он не мог сам обрабатывать землю и голодал, поэтому сдал участок в аренду (внаймы) соседу.

2. Спор пахарей: Они спорили не о том, как разделить деньги, а о том, кому принадлежит клад, найденный в земле (один считал — раз земля моя, золото мое; другой — раз я пахал, золото мое). Отличие в том, что оба проявляли честность и бескорыстие, отказываясь брать «чужое». 

3. Змеи вместо золота: Царь видел змей, потому что его сердце было полно жадности и желания присвоить чужое, а пахари были бескорыстны и трудолюбивы, поэтому видели золото. 

4. Решение мудрецов: Поженить сына бедняка и дочь соседа, отдав клад молодым в качестве приданного, что примирило семьи. 

5. Сравнение поведения:

• Пахари: Честность, бескорыстие, трудолюбие.
• Царь: Жадность, властолюбие.

6. Смысл слов мудрецов: Змеи символизируют грех жадности и наказание за попытку присвоить чужое. Фраза означает: неправедно нажитое приносит только вред.

---

2. Главная мысль: Честность и трудолюбие — истинное богатство, а жадность приводит к краху. Лучшая пословица: «На чужой каравай рот не разевай». 

---

3. «Восстанови цепочку»:

1. [4] Мудрецы предлагают поженить детей.
2. [5] Царь видит в кувшине змей.
3. [2] Сосед находит клад во время пахоты.
4. [3] Пахари спорят, кому принадлежит золото.
5. [1] Смерть волов у бедняка.
6. [6] Свадьба длится семь дней и семь ночей.

---

4. Толкование слов:

• Клочок — маленький участок земли.
• Внаймы — аренда, использование чужого за плату.
• Издыхают — умирают (о животных).
• Свита — сопровождающие царя лица.
• Перебранка — ссора, спор.

Правда или ложь:

• Пахарь отдал землю соседу, потому что обленился. (Нет, из-за смерти волов)
• Царь лично дважды ходил проверять кувшин. (Да)
• Мудрецы сразу решили забрать золото в казну. (Нет, они не брали его себе)

Характеристика героев:

• Хозяин земли: «Я сдал тебе землю, но не золото, которое в ней».
• Сосед-пахарь: «Я нашел его, когда пахал, значит, оно мое».
• Царь: «Я видел в кувшине змей».

Իմ կյանքի և մտածելակերպի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Փոքրիկ իշխանը ստեղծագործությունը, որի հեղինակը ֆրանսիացի գրող Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերին է։

Այս գիրքը առաջին հայացքից թվում է մանկական հեքիաթ, սակայն իրականում այն խոր իմաստ ունի։ Այն պատմում է փոքրիկ արքայազնի ճանապարհորդության մասին, որը տարբեր մոլորակներ այցելելով՝ հանդիպում է տարօրինակ մեծահասակների։ Յուրաքանչյուր կերպար խորհրդանշում է մարդկային մի թերություն՝ փառասիրություն, իշխանասիրություն, նյութապաշտություն։

Այս ստեղծագործությունը փոխեց իմ մտածելակերպը։ Ես հասկացա, որ կյանքում ամենակարևորը աչքով չի երևում։ Ինչպես ասվում է գրքում՝ մարդ միայն սրտով կարող է ճիշտ տեսնել։ Այդ միտքը ինձ սովորեցրեց ավելի ուշադիր լինել մարդկանց զգացմունքների հանդեպ, կարևորել ընկերությունը և պատասխանատվությունը։

Գիրքը նաև ինձ օգնեց հասկանալ, որ պետք է պահպանել իմ մեջ ապրող «փոքրիկ իշխանին»՝ անկեղծությունը, բարությունը և երազելու կարողությունը։ Դրանից հետո ես սկսեցի ավելի շատ մտածել ոչ թե միայն արտաքինի, այլ ներքին աշխարհի մասին։

Նախագծեր

Ուսումնական ժամերգություն

Հակաբացիլ կոմիտաս 20-25

Ուրբաթ համերգներ

Առավոտյան ընդհանուր պարապմունք

Ազգագրության փառատոն 20-26

Ծրագիր

Երգերի բառեր

Պարերգերի բառեր

Դասավանդողի բլոգ